|
William James (1842-1910):
W.James’e göre pragmatizm bir yöntemdir.
Bir yöntem olarak pragmatizm insan yaşamının bir amacı olduğunu
söyler. Bundan dolayı bütün kuramlar, bütün bilgiler, insan yaşamına
bir katkı yaptıkları, insanın amacına yardımcı oldukları zaman
doğrudur. Kuramlar gerçekten somut bir yarar
sağladıkları sürece anlamlıdır.
O’na göre bilimde,felsefede,teolojide hiçbir tanım yada formül
kesin,son ve değişmez değildir.Bundan dolayı insanı ve doğayı konu
alan kuramların anlamları,yalnızca onların problemleri çözme
kapasitelerinde aranmalıdır.
Eğer bir kuram ya da formül bir problem çözemiyor,pratik yaşam için
şöyle ya da böyle bir farklılık yaratmıyorsa o kuram ya da formülden
vazgeçilmelidir.Bir kuram ya da düşüncenin anlamı yararlılığıyla
belirlenir.
O’na göre yararlılık, yalnızca bireyin maddi ihtiyaçlarının
karşılanması değil,aynı zamanda insanın ve toplumun gelişmesine
katkıda bulunan her şeydir.
Bu arada James’e göre,din sayesinde insanların manevi yaşamları
gelişmekte ,insanlar yaşamlarına anlam katabilmektedir. Bu nedenle din
tümüyle doğrudur.Çünkü yarar sağlayan bilgi doğru bilgidir.
John Dewey (1859-1950) :O’na göre
düşünce, çevreye uymayı, doğadan yararlanmayı ve mutlu olmayı sağlayan
bir “alet”tir. Bir düşüncenin doğrulu ise
söz konusu düşüncenin işe yararlılığına bağlıdır.
Deney, bilimsel yasa, kuram ve kavramları birer alet olarak gördüğü
için onun öğretisi aynı zamanda enstrümantalizm
(aletçilik,araçcılık) olarak bilinir.
O’na göre birer alet (araç) olan bilimsel yasa ve kuramlar eğer
başarılı olur ve uygulamada bir işe yararsa doğrudur,yaramazsa
yanlıştır.
Örneğin ormanda kaybolmuş ve ormanın varlığı ile kendisinin
kaybolduğunun tek gerçeklik olduğu bir durumda;amaç bu adamın
kaybolmuşluğunun verdiği korkuyu ortadan kaldırmak ve oradan sağ salim
kurtulmasını sağlamaktır.Bu anlamda onun sahip olduğu tüm düşünce ve
görüşler,ormandan çıkış için oluşturduğu tüm kuramlar,onun kurtulması
için sadece bir araçtır.Adamın görüşleri, ormandan sağ salim
kurtulması amacına götürdükleri sürece doğrudur.Yani uygulamada işe
yaradıkları ölçüde doğrudur.
Pragmatizm, metafizik sorunlarla ilgilenme, inceleme alanı olgularla
sınırlıdır. Bilgi ve hakikati yaşam için bir araç olarak gören
pragmatizm,bilgi kuramı açısından savunulamaz.
Çünkü bize yarar sağlayan ve hakikat olan bilgi olduğu gibi,
yarar sağladığı halde hakikat olmayan bilgi de vardır. Örneğin yalan
günlük yaşamda bazen yararlı olabilir ama doğru değildir. |
