|
1859-1952 yılları arasında yaşamış
olan ve aletçilik olarak bilinen felsefe akımının kurucusu ünlü
Amerikan filozof ve eğitim kuramcısı. Charles Sanders Peirce ve
William James'in görüşlerinin bir sentezini yapmış olan Dewey,
pragmatizmi, mantıksal ve ahlaki bir analiz teorisi olarak
geliştirmiştir. Temel eserleri: Problems of Man (İnsanın Sorunları),
Studies in Logical Theory (Mantık Teorisiyle İlgili Araştırmalar),
Freedom and Culture (Özgürlük ve Kültür), Human Nature and Conduct
(İnsanın Doğası ve Davranışı), How we Think? (Nasıl Düşünüyoruz?).
Temel ilgiler: Felsefeye, doğa
bilimlerinin ve sanatın temel tezlerine dair fikirleri, sosyal ve
kültürel kurumlarla ilgili görüşleri açıklığa kavuşturma, insan
yaşamını ve toplumunu etkileyen inançları analiz etme görevini
yükleyen Dewey, doğayı ve bilen insan zihnini birbirinden ayıran
geleneksel bilgi anlayışına karşı çıkmış, deneyemin çözülecek
problemleri ortaya koyduğunu, pasif bir varlık olmamak durumunda
olan insanın doğayı değiştirme ve dönüştürmeyi öğrendiğini
savunmuştur.
Bilgi görüşleri: Buna göre, Dewey
insan zihnini, doğanın bir parçası, bir bölümü gibi düşünür.
Dolayısıyla bilgi, onda, dünyanın dönüşü, bir çocuğun doğuşu, yemek
yeme gibi, herhangi doğal bir etkinlik olarak ortaya çıkar. İnsanla
ilgili doğal bir olay olduğu için, bilgi, insan deneyimi içinde yer
almaktadır. Dewey'e göre, insan deneyiminde bilgi edinme eylemi,
yalnızca düşünmeye başladığımız anda değil, fakat yoğun ve derin bir
biçimde düşünmeye başladığımız anda başlar.
Bu yoğun ve derin düşünce,
çevremizdeki birtakım değişiklikler sonucunda, gelecekteki eylem ve
davranış biçimimizle ilgili bir kuşkuya, tereddüte düştüğümüz zaman
karşılaştığımız bir sorunla birlikte ortaya çıkar. Buna göre, yoğun
ve derin düşünce, ormanda yolunu kaybetmiş bir adam için, ormanın
dışına çıkma sorunu ile bilim adamı için, insanın dokusunun niçin
canlılığını kaybettiği, denizde neden gelgit hareketlerinin meydana
geldiği problemi ile karşılaştığı anda ortaya çıkar. Birinci durumda
günlük bir çevre, ikinci durumda ise bilimsel bir çevre ile karşı
karşıya gelişimiz söz konusudur.
Ormandaki adamın üzerinde kararsız
olduğu eylem, onun ormandan çıkması sonucunu doğuracak olan bir yola
girmesi olayıdır. Bilim adamının üzerinde kararsız olduğu eylem ise,
olayları nasıl önceden kestireceği ve bunun için uygulaması gereken
gözlemlerle ilgilidir. Bilgi doğru tasarım ya da varsayımlardan
ibaret olan bir şeydir ve burada, tasarım ya da varsayımlar,
kendileriyle araştırmamızın kaynağını oluşturan problemin çözümünü
araştırdığımız birer araç işlevi görürler. Dewey'in terminolojisine
göre, onlar bir amaca ulaşmak için kullandığımız araçlardır. Bu amaç
ise, bilgidir ya da problematik bir durumun çözümüdür. Söz konusu
tasarım ve varsayımlar, özel ve belirli bir anlam içinde, pratik
geçerliliği olan varsayımlar, kendileri sayesinde somut problemlerin
çözüme kavuşturulduğu araçlardır.
Din Konusundaki Görüşleri: Dewey,
söz konusu aktif, eylemde bulunan insan düşüncesini ve yaratıcı bir
etkinlik olarak bilgi anlayışını, din görüşü ve eğitim felsefesine
de yansıtmıştır. Dewey'e göre, geleneksel din anlayışı, değişmez
dogmalar ve ahlak kurallarına inanç, insan zihnini kendisine kabul
ettiren bir görüşe bağlama ve hapsetmeyle eşanlamlıdır. Bu tür bir
inanç, insanın hayal gücünün bir görüş edinme çabasını ortadan
kaldırır.
Oysa gerçek bir görüş, düşünce
özgürlüğü ve bağımsızlık gerektirir. Dinin dogmalarının, açıkça
doğaüstücü olmasalar bile, doğalcılığa aykırı olmaları çok
muhtemeldir. Din ve dindarlık bu olmamalıdır. Dindarlık, ona göre,
doğanın her türlü idealin kendisinden çıktığı kaynak ve o
olmaksızın, amaçlar peşinde koşmanın başarıya ulaşamayacağı koşullar
olduğunu anlamaktan doğar.
Eğitimle ilgili Görüşleri: Dewey'e
göre, eğitim süreci çocuğun ilgi alanlarını dikkate almalı ve
bunların üzerine kurulmalıdır. Bu süreç, çocuğun sınıf içi
deneyiminde, düşünme ile iş yapma etkinliklerinin karşılıklı
etkileşimine imkan sağlamalıdır. Okul küçük bir topluluk gibi
örgütlenmelidir; öğretmen belli bir ders ve okuma dizisini
gerçekleştirmek için öğrenciyi görevlendiren bir ustabaşı değil,
öğrencilerle birlikte çalışan bir rehber olmalıdır. Eğitimin hedefi,
çocuğun varlığının her yönü ile gelişmesidir. |
